بنام خدا
جناب آقای دکتر حسن روحانی
ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران
موضوع: پیشنهادهایی برای چشمانداز مدیریتی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری
با سلام و احترام؛
با توجه به‌احتمال تغییر در مدیریت سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور، امضاکنندگان متن حاضر بهعنوان بخش کوچکی از جامعه بزرگ فعالان و کارشناسان حرفه‌ای معماری و شهرسازی، فرصت را غنیمت شمردهاند تا مجموعهای از پیشنهادهای خود را درباره چشمانداز مدیریتی این سازمان، به حضرت‌عالی عرضه کنند. پیش از ورود به اصل موضوع، بهعنوان مقدمه، نکاتی معروض میشود:
- این نوشتار با تأکید بر اهمیت مطالب مطرحشده در نامه فعالان حوزه میراث که در تاریخ ۹ آبان ماه ۱۳۹۵ تهیه و برای حضرت‌عالی ارسال گردیده و در ادامه حرکت مدنی که تهیهکنندگان آن مکتوب، پیشگام آن بودهاند، تدوینشده و نشانگر همدلی و همراهی جامعه حرفه‌ای معماری و شهرسازی کشور، با فعالان سایر حوزههای مرتبط است.
- رسانه‌ای شدن رایزنیها برای تغییرات مدیریتی به معنای قطعی بودن تغییرات تلقی نشده است، بلکه امضاکنندگان متن حاضر، تحولات کنونی را فرصتی مغتنم برای ارتقای بستر گفتمانِ و گزینش مبتنی بر تخصص، در این حوزه میدانند.
- امضاکنندگان این نوشتار، با تأکید بر نقش تخصصی مدیران عالی و میانی در پیشبرد اهداف سازمان و با احترام به ساختار ارزشمند موجود، سعی در طرح مجموعهای از پیشنهادها دارند که معتقدند باعث تثبیت و تقویت ساختار و ماندگاری و پایداری راهبردی سازمان، خواهد شد.
- ممکن است پارههایی از متن و حتی شاید تمام آن، از واضحات باشد. امید است که تبیین واضحات از جانب امضاکنندگان متن حمل بر سطحینگری نشود. جامعه حرفه‌ای معماری و شهرسازی بهعنوان یک صنف تخصصی بهطور عام مىباید همواره در مقام یادآورى واضحات باشد تا واضحات به امور واقع تبدیل گردد. امضاکنندگان متن حاضر معتقدند که این‌گونه تمرینها در تبیین دغدغههای تخصصی، نهایتاً به بخشی از تاریخ معاصر تبدیل میشود و استمرار در یادآورى، نقشی در رقم زدن آینده ایران خواهد داشت.
- همچنین، تهیه متن حاضر با توجه به این جهتگیری انجام‌شده است که جانب‌داری از شخص خاص یا درخواست انتصاب او از جانب ریاست محترم جمهور درخواستى نامناسب و به‌دوراز اصول صنفى و شأن جامعه معمارى است. درعین‌حال، مجموعهای از معیارها که از گفتمان صنفی امضاکنندگان برخاسته است، با حضرت‌عالی در میان گذاشته میشود.
پس از مقدمات فوق، پیشنهادهای اصلی موردنظر، در طی ۱۳ بند تقدیم حضور میشود:
بند1- شکی نیست که منصب معاونت ریاست جمهوری، لاجرم پستی است سیاسی، اما به‌منظور اعتلای کیان سازمانی ملی که تصدی میراث فرهنگی کشور را بر عهده دارد، تلاش حداکثرى مدیریت کلان کشور می‌باید در استقلال بخشیدن به عملکرد آن از سیاست و درعین‌حال، ارتقای نظام تخصصی آن باشد.
بند2- باوجود همپوشانیهای مفهومی و عملکردی مأموریت متولیان سه حوزه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، این سه حوزه در تکالیف قانونی تجانس ماهوی ندارند. میراث فرهنگی ماهیتی فرا بخشی، گردشگری ماهیتی بین بخشی و صنایع‌دستی ماهیتی بخشی دارد. استقلال سازمانی در مدیریت این سه حوزه، در تسهیل عملکرد کارشناسی در این حوزهها مؤثر است. البته واضح است که این‌گونه تغییر سازمانی به معنی تبدیل ساختار به سه سازمان مستقل با مدیریت یک معاونت رئیس‌جمهوری، یا بررسی امکان تعریف نهادی جدید در سطح وزارتخانه (که در بعضی رایزنیها درباره آن گفتگو شده) ، نیاز به تأملات کارشناسی و مدیریتی دارد.
بند3- سازمان متصدی و متولی میراث فرهنگی، قاعدتاً بر مبنای قانون، مأمور به انجام دادن مجموعهای از وظایف است و برای انجام دادن این وظایف قانونی، می‌باید توسعه یابد و به ابزار و ملزومات، ازجمله نیروی کارشناسی، تجهیزات، فضاهای فعالیتی و بودجه کافی، مجهز باشد و پشتیبانی شود.
بند4- مدیریت سازمان متصدی و متولی میراث فرهنگی، نقشى به سزا در رقم زدن آینده میراث فرهنگی دارد. بنابراین انتصاب چهرهای که سابقه و تجربه کار و اندیشهورزی در حوزه میراث فرهنگی داشته، در تأمین اهداف کلان سازمان مؤثر است و قاعدتاً در مقام مشاورت و معاونت و در چهارچوب کمیتههای تخصصی، حضور متخصصانی بادانش پیشینی پالایش‌شده و تجربه فعالیت مؤثر درزمینهٔ میراث فرهنگی، ضروری و مطلوب است.
بند ۵- با توجه به حرکت روبه‌پیشرفت جامعه ایران معاصر در مسیر مدنیت، ضرورت دارد که نظارتپذیری عمومی و مدنی مدیریت سازمان، در چارچوب تعامل با سمنها تشکلهای مردمی متعهد و علاقهمند به میراث فرهنگی و پاسخگویی مستمر به رسانهها، جزو وظایف و تواناییهای ویژه مدیریت سازمان شمرده شود.
بند6- به فرض حفظ ساختار کنونی، این سازمان در حوزههای مختلف بخشی، بین بخشی و فرا بخشی عمل می‌کند. از یک‌سو تولی گری میراث طبیعی و میراث فرهنگی ملموس و ناملموس توسط معاونت میراث این سازمان راهبری میشود، از طرف دیگر، ارتباط بین سازمانی در عملکرد آن نهفته است. بنابراین، درک صحیح از جایگاه سازمان و توان بالا در هماهنگسازی و تعاملات صحیح بین دستگاهی از ملزومات منصب مدیریت سازمان است. درعین‌حال این سازمان می‌باید در جایگاهی قرار گیرد که اجرای احکام آن در حوزه فعالیتش، برای سایر دستگاههای اجرایی، لازم تلقی باشد.
بند7- وظایف سازمان میراث فرهنگی در دو بخش وظایف «حاکمیتی» و «اجرایی» قابل‌تفکیک است. وظایف حاکمیتی قابل‌واگذاری نیست، اما وظایف اجرایی به‌شرط پدید آمدن ظرفیت تخصصی در بخش خصوصی، امکان واگذاری دارد. بنابراین شایسته است سرمایهگذاری و زمینهسازی برای تشکل بخشی، توسعه و توانمندسازی بخش خصوصی در حوزههای مرتبط، در دستور کار سازمان قرار گیرد. در وضع کنونی که در بازههای زمانی کوتاه‌مدت و میان‌مدت، چه‌بسا امکان افزایش سریع بودجه و منابع مالی حوزههای مرتبط با میراث فرهنگی وجود ندارد، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و برونسپاری امور قابل‌واگذاری میراث در بیشینهسازی حوزه تأثیر سازمان در مقیاس ملی و حتی جهانی، مؤثر است.
بند ۸- در حوزه گردشگری، به شکل عرفی و عادی، نگاه مدیریت کلان با تمرکز بر حوزه اقتصاد زودبازده بهعنوان یکی از محورهای توسعه اقتصادی متمرکزشده است. درحالی‌که، نیاز مبرم به بازبینی مفاهیم اولیه در این عرصه احساس میشود؛ که شامل موضوعاتی همچون تأثیر گردشگری بر ارتقای امنیت ملی، تقویت رفاه عمومی، پایدارسازی اقتصادی، رفع سوء تفاهمات فرهنگی، ساختن تصویری متمایز و معتبر از ایران و بهطور خلاصه، بهره‌گیری از ابزار دیپلماسی عمومی برای توسعه کشور، است. شایسته است تغییر موضع مدیریتی کلان، در مقوله گردشگری، از نگاهی صرفاً اقتصادی و سوداگرانه به تمرکز بر ظرفیتهای توسعه پایدار، برای تبدیل تجربه گردشگری فرهنگی و میراثی به محمل و رسانه‌ای جهت جهانیسازی اصالت ملی- منطقهای و ارتقای وجهه ایران در عرصه بینالمللی، از سوی دولت محترم جمهوری اسلامی ایران، حمایت شود.
بند ۹- صنایع‌دستی بهعنوان حوزهای از میراث فرهنگی که به‌صورت بخشی عمل می‌کند، گذشته از تمامی ارزشهای فرهنگی به لحاظ اقتصادی در حوزه اشتغالزایی فرصت‌هایی گسترده پدید میآورد و می‌باید برای ایجاد امکان رقابت در عرصه جهانی، به‌روزرسانی شود و توسعه یابد.
بند ۱۰- گشودن درهای ساختار پژوهشی سازمان میراث فرهنگی به روی فعالان و متخصصان مرتبط حوزههای مدیریتی و کارشناسی سازمان، امکان گفتگوی مستمر بین داخل و خارج سازمان را در سطوح گوناگون فراهم خواهد آورد.
بند ۱۱- سازمانی که در سالهای گذشته در معرض انهدام کامل قرار داشت و در طی سالهای اخیر به‌صورت اضطراری از شرایط بحرانی عبور کرده و به آرامشی نسبی دست‌یافته است، در وضع کنونی نیازمند بازسازی بنیادی است، و منتصبِ مدیریت آن می‌باید اهتمام به انجام رساندن این مهم داشته باشد.
بند ۱۲- با توجه به جایگاه میراث معماری و شهرسازی در کلیت میراث تمدنی ملتها، می‌باید نیروی کارشناسی معماران را برای تعریف و تدوین اصول و منشور میراث فرهنگی به کار گرفت.
بند ۱۳- نهایتاً و در راستای آنچه دربند ۱۲ آمده است، اهم جزئیات پیشنهادی جامعه معماران درزمینهٔ ثبت، نگهداری و باز زنده سازی میراث معماری بر پایهی تجارب بینالمللی و ادبیات تخصصی مکتوبی که در سالهای اخیر به همت پژوهشگران درزمینه‌ی میراث معماری ایران منتشرشده، به شرح زیر، معروض میشود:
ماده ۱- اهتمام در بررسی و شناسایی آثار، مستند نگاری و انتشار اسناد در سراسر ایران برای آثاری که بسیاری از آنان هنوز مراحل مقدماتی ثبت را طی نکرده است. این مهم بالأخص شامل میراث معماری معاصر ایران نیز است.
ماده ۲- ترغیب انجمنهای صنفی معماران و شهر سازان و نهادهای علاقهمند به میراث فرهنگی برای مستند نگاری، پایش و مراقبت مستمر، دقیق و موشکافانه و همچنین بالا بردن ظرفیت سازمان میراث فرهنگی به‌منظور فراهم کردن عرصه نظارت متخصصان و گروههای اجتماعی و مدنی فعال در حوزه میراث معماری و شهر
ماده ۳- تهیه و اجرای طرحهای مدیریتی برای جلب مشارکت نهادهای مسئول دولتی و شهرداریها و سایر نهادهای ملی و انقلابی، که مالک کنونی برخی از این بناها هستند، در کنار تشکیلات مردمی و سایر نهادهای ذینفع به‌منظور حفظ این آثار
ماده ۴- همکاری گستردهتر با نهادهای فراملی مانند ایکوموس در حوزه حفاظت ابنیه، ایکیوم در حوزه حفاظت اشیا و ایکوم در حوزه موزهها و حفاظت از محوطهها و شهرهای تاریخی
ماده ۵- تدوین اصول حفاظتی میراث معماری مدرن و تاریخی و توجه به موضوع اصالت اثر در نحوه بازسازی و بهرهبرداری
ماده ۶ – طرح و پیشبرد راهکارهایی برای تأمین منافع مالکان و بهرهبرداران آثار احیاشده یا قابل احیا به‌منظور تبیین نظام اقتصادی پایدار برای تداوم عملکردی در تعریف پروژههایی ازاین‌دست
در انتها می‌باید تأکید شود که دربندهای این نوشتار تنها اشاره به بخش محدودی از حوزههای قابل بررسیشده داشته و اشراف یا فراگیری کامل بر همه موضوعات، را مدعی نیست. امید است که استمرار در گفت‌وشنود مدنی درامتداد تأملات کارشناسی در کمیتههای تخصصی، این پیشنهادهای محدود را به منشوری کامل و عملیاتی بدل کند.
با اعتذار از تصدیع اوقات شریف آن مقام محترم و سپاس فراوان از توجه حضرت‌عالی، امیدواریم جامعه معماران و شهر سازان میهن عزیز بتواند در اعتلای فرهنگ و میراث این سرزمین، در کنار نهادها و سازمان‌های قانونی کشور، ایفای نقش کند.
[divider]اسامی معماران و شهرسازان امضا کننده نامه [/divider]
| ردیف | نام و نام خانوادگی | ردیف | نام و نام خانوادگی | ردیف | نام و نام خانوادگی | ردیف | نام و نام خانوادگی |
| 1 | ایرج اعتصام | 31 | سیامک فرشچی | 61 | مرتضی فرهادیاندهکردی | 91 | دامون وهابی مقدم |
| 2 | ایرج کلانتری | 32 | آرش بصیرت | 62 | شیما روشن ضمیر | 92 | سپیده زرینقلم |
| 3 | جهانگیر درویش | 33 | مهران عزتی | 63 | بهزاد خرم | 93 | ماندانا کاوه |
| 4 | فرشاد فرهی | 34 | محسن اکبرزاده | 64 | محمود پارسازاده | 94 | محمدرضا نیکبخت |
| 5 | علیرضا قهاری | 35 | رضا دانشمیر | 65 | بهزاد اتابکی | 95 | حسین شهرابی |
| 6 | محمدرضا حائری مازندرانی | 36 | افشین فرزین | 66 | دانوش وهابیمقدم | 96 | حمید ناصر خاکی |
| 7 | اسکندر مختاری | 37 | خسرو سالاریان | 67 | آرش نصیری | 97 | لیلا عراقیان |
| 8 | گیتی اعتماد | 38 | سام طهرانچی | 68 | رامین حسینپور | 98 | بنفشه درویش |
| 9 | ترانه یلدا | 39 | رضا نجفیان | 69 | یاسمن لشگری | 99 | علی منصوری |
| 10 | منوچهر شکوفی | 40 | احمد صفار | 70 | کیوان صادقی | 100 | مونا خانمی |
| 11 | مهوش مهرافشار | 41 | نگار جوکار | 71 | گلشن نریمانی | 101 | بهناز بلوکی |
| 12 | بهروز مرباغی | 42 | سامان شمس | 72 | علی خداوردی | 102 | سیدمحمد باقر طباطبایی |
| 13 | نشید نبیان | 43 | علیرضا تغابنی | 73 | آرزو زارعدار | 103 | مژگان لطف محمدی |
| 14 | رامبد ایلخانی | 44 | شقایق نمازکار | 74 | محمدرضا بادله | 104 | بابک قربانی |
| 15 | مهرداد زواره محمدی | 45 | پرهام تفیاف | 75 | حمیدرضا ناصرنصیر | 105 | حامد بدری احمدی |
| 16 | علی کرمانیان | 46 | علیرضا امتیاز | 76 | بهزاد نیکفهم | 106 | مهدی کامبوزیا |
| 17 | سامان سیار | 47 | ندا باقری | 77 | مریم کهن سالنودهی | 107 | شقایق برزویی |
| 18 | رهام مقصودلو | 48 | مسیح مستاجران | 78 | کاوه فولادینسب | 108 | نینلیا مارکاریان |
| 19 | علی اعطا | 49 | کاوه بذرافکن | 79 | علیرضا یادگاری | 109 | هومن بالازاده |
| 20 | پرشیا قرهگوزلو | 50 | کوروش رفیعی | 80 | مهدی پارسایی | 110 | هدیه طیاب |
| 21 | بابک شکوفی | 51 | فریبا رایگانی | 81 | امیرحسین طاهری | 111 | لادن فروزاننیا |
| 22 | محمدرضا قدوسی | 52 | کاوه اسدپور | 82 | بابک نصیرآبادی | 112 | نسیم سید مرتضوی |
| 23 | شهاب میرزاییان | 53 | درنا مصرزاده | 83 | امیر افغان | 113 | شادی عزیزی |
| 24 | پویا بخشی | 54 | المیرا شیروانی | 84 | شادی حکمی | 114 | حمیدرضا موسوی |
| 25 | علیرضا بهزادی | 55 | نغمه اسدبیگی | 85 | امیرعباس ابوطالبی | 115 | آرین رون |
| 26 | بهرام کلانترى | 56 | محمدحسن توانگر | 86 | فرامرز پارسی | 116 | فرامرز سرایی |
| 27 | محمدمسیح یاراحمدی | 57 | امیر فلاحی | 87 | سارا حائری یزدی | 117 | سیداحسان وحیدطاری |
| 28 | سعید برآبادی | 58 | کژال کوچکپور | 88 | سارا سهراب | 118 | سعیده صرافی |
| 29 | علی اندجی گرمارودی | 59 | احسان کریمی | 89 | مهسا مجیدی | ||
| 30 | فرشاد مهدیزاده | 60 | دادبه محبی | 90 | هانی ابطحی |
