مروری بر جدیدترین کتاب جان لنگ: «میدان‌های شهری همچون مکان‌ها، پیوندها و نمایشگرهای رفتاری: موفقیت‌ها و شکست‌ها»

ترجمه و نگارش: الهه اصدقی، فارغ التحصیل کارشناسی ارشد برنامه­‌ریزی شهری


[مکان‌ها به خاطر شکوهشان دوست داشته نمی‌شوند، بلکه همین دوست داشته شدن است که باعث شکوهشان می‌شود]

G. K. Chesterton, Orthodoxy, 1908

 

در سال‌های اخیر با توجه به افزایش آگاهی نسبت به اهمیت میدان­‌های شهری، هزینه‌های فراوانی برای بهبود عملکرد این مکان‌ها انجام‌شده است، هرچند که بعضی از این هزینه‌ها و تلاش‌ها بی‌نتیجه بوده و نتوانسته‌­اند مکان­‌های مناسبی برای مردم فراهم آورند.

در حال حاضر بسیاری از طراحان بر اساس عادات خود و یکسری الگوهای از پیش طراحی‌شده اقدام به طراحی فضاهای عمومی می­‌نمایند. استفاده از خلاقیت در ایجاد این طرح­‌ها به‌گونه‌ای که پاسخ مناسبی از طرف مردم دریافت کند، نیازمند وقت و هزینه­‌ی بیشتری است که عموماً کارفرمایان زیر بار این موضوع نمی‌­روند. لنگ و مارشال بیان می­‌کنند که کتاب آن‌ها راه‌حلی برای رفع این مشکل است و طراحان می‌­توانند با استفاده از مطالب این کتاب به طراحی مکان­‌های عمومی جذاب و کارا بپردازند.

آن­ها در مقدمه کتاب خود بیان می‌کنند «ما به‌خوبی می‌دانیم که اطلاعات زیادی در مورد میدان­‌های شهرهای مختلف بافرهنگ و شرایط آب و هوایی متفاوت وجود دارد و به‌هیچ‌عنوان ادعا نمی‌کنیم که در این کتاب تحلیل کاملی از میدان­‌های شهری ارائه داده‌ایم. ما تنها در مورد تعداد محدودی از میدان­‌ها به‌عنوان نمونه بحث کرده‌­ایم و این کار را به خاطر ارائه درکی صحیح از مکان­‌های شهری سرزنده و فعال و همچنین آگاهی از عواملی که به‌طور ناخواسته موجب غیر دلپذیر شدن آن‌ها می­شوند، انجام داده­ایم.»

این کتاب دارای چهار بخش اصلی است و هر بخش به چندین فصل تقسیم می‌شود.

بخش اول با عنوان «مقدمه» به این موضوع می‌­پردازد که میدان­‌های شهری را باید بر اساس نحوه­‌ی تجربه­‌ی مردم از آن­ها و همچنین طبیعت و سرشت مردم، چه آنان که از میدان‌ها استفاده می‌کنند و چه آنان که استفاده نمی‌­کنند، موردتوجه قرار داد. این بخش شامل سه فصل به ترتیب با این عناوین است: ۱- تجربه­‌ی فضاهای باز عمومی، ۲- میدان­‌های شهری به‌عنوان مکان، حلقه­‌ی ارتباطی و نمایشگر رفتاری و ۳- ملاحظات اجتماعی- فرهنگی

بر اساس مطالب این بخش هر رویکردی برای توصیف عملکرد میدان شهری باید بر اساس درک نقش حرکت در داخل میدان باشد تا بتوان به‌درستی در مورد عملکرد آن صحبت کرد. در این بخش پیشنهاد می‌شود که میدان شهری را می­‌توان به‌عنوان نمایشگر بصری رفتارهای بالقوه انسانی در نظر گرفت. مردمی که از میدان به‌صورت فعال و یا غیرفعال استفاده می­‌کنند، رفتارشان را بر اساس درکی که از فضای باز دارند تنظیم می‌­کنند. افراد مختلف، پیر یا جوان، زن یا مرد، غنی یا فقیر، گردشگر یا محلی، همگی میدان را به‌منظور یافتن علائق و مواردی که مطابق باسلیقه‌شان باشد، در نظر می‌گیرند. افراد علائق و سلایق گوناگونی دارند و فرصت­‌های رفتاری و پیام­‌های موجود در محیط ساخته‌شده را بر اساس تجربیات و پس‌زمینه‌­ای که از آن می‌­آیند، درک می‌کنند. باوجوداینکه هر فرد تفکرات مختص به خود را دارد، اما روش بررسی و ارزیابی محیط توسط افراد عموماً شبیه به هم است و می­‌توان آن را فهمید.

بخش دوم با عنوان «انواع میدان‌های شهری و طراحی آن‌ها» شامل این فصول است: ۴- میدان­‌های عمومی، شبه عمومی و نیمه عمومی، ۵- انواع میدان­‌ها بر اساس عملکرد، ۶- انواع میدان­‌ها بر اساس اندازه، ۷- انواع میدان­‌ها بر اساس محصوریت، ۸- انواع میدان­‌ها بر اساس شکل، ۹- انواع میدان­‌ها بر اساس طراحی داخلی، ۱۰- انواع میدان­‌ها بر اساس عملکرد نمادین و ۱۱- انواع میدان­‌ها بر اساس پارادایم طراحی

یک میدان شهری (سمت چپ) در برابر میدانی که بیشتر مانند فضای سبز است (سمت راست)

همان‌گونه که از عنوان بخش و عناوین فصول آن مشخص است، بخش دوم به ارائه­‌ی یک تیپولوژی از میدان‌ها شهری می­‌پردازد. در نگاه اول میدان­‌ها دارای بازه­‌ی بزرگی از اشکال و فرم­‌های مختلف هستند و دسته‌‌بندی آن‌ها دشوار به نظر می­‌رسد. هر میدان را می‌­توان از ابعاد گوناگونی توصیف کرد. طبق گفته­‌ی لنگ و مارشال مهم‌ترین این ابعاد به‌صورت فصل‌به‌فصل در این بخش ارائه‌شده و تحت چهار زیر بخش قرارگرفته‌اند. اولین زیر بخش شامل یک فصل است (فصل چهارم) و در مورد میدان­‌ها بر اساس مالکیت بحث می­‌کند. دومین زیر بخش در مورد میدان­‌ها بر اساس اهداف آن‌ها صحبت می­‌کند (فصل پنجم). زیربخش سوم در مورد ویژگی­‌های کالبدی میدان­‌ها است نظیر اندازه، درجه­‌ی محصوریت، شکل و نحوه­‌ی سازمان‌دهی فضای میانی آن‌ها (فصل‌های ششم تا نهم). نویسندگان کتاب از این خصوصیات به‌عنوان ویژگی‌های اساسی یک میدان یاد می­‌کنند. زیر بخش چهارم به دسته‌بندی میدان‌ها بر اساس ویژگی­‌های زیباشناسانه و همچنین معنای آن‌ها می‌پردازد (فصل­های دهم و یازدهم).

در سرآغاز این کتاب، میدان توپخانه‌ی تهران به‌عنوان یکی از نمونه‌هایی که گذشته‌ای باشکوه داشته ولی در حال حاضر افول کرده، آمده است.

بخش سوم با عنوان «آموختن از نمونه­‌های موردی» شامل فصل مهم دوازدهم است. این فصل به توصیف و بررسی ۲۰ میدان شهری از اقصی نقاط دنیا می­‌پردازد. این نمونه‌ها از کشورهای آمریکا، کانادا، فرانسه، انگلستان، هلند، اسپانیا، ایتالیا، استرالیا، چین و هند است. البته در سایر بخش­‌های کتاب نظیر سرآغاز این کتاب به نمونه­‌هایی از سایر نقاط جهان مانند ایران نیز اشاره‌شده است. نمونه­‌های موردی بیان‌شده در این بخش به‌صورت کاملاً واضح نشان می­‌دهند که در مکان­‌های مختلف و برای افراد مختلف چه چیزی جواب می­‌دهد و چه چیزی جواب نمی­‌دهد. موارد بیان‌شده در این بخش در کنار مباحث نظری بخش اول پایه­‌ی مناسبی برای طراحی موفق فضاهای باز فراهم می­‌آورد و می‌توان به‌وسیله‌ی آن به پیش‌بینی موفقیت طرح­‌ها هنگامی‌که هنوز بر روی کاغذ است، پرداخت.

بخش چهارم ترکیب و نتیجه­‌گیری از فصول قبل است و به توصیف عملکرد انواع مختلف میدان­‌ها بر اساس یافته­‌های کتاب و بررسی نمونه­‌های موردی می­‌پردازد. طبق گفته­‌ی لنگ و مارشال باوجوداینکه مطالب زیادی در این کتاب ناگفته می‌­ماند، اما بر اساس دانش تجربی می‌توان فهمید که آیا یک طراحی می‌تواند به اهداف در نظر گرفته‌شده برای آن دست یابد یا نه. بر همین اساس فصل سیزدهم در مورد کیفیت­‌های میدان­‌های سرزنده بحث می‌کند و فصل چهاردهم به چگونگی آرام و ساکت­ تر ساختن میدان و حتی غیر دلپذیر نمودن آن می­ پردازد.

خاتمه­‌ی این کتاب در مورد مسائلی است که در هنگام طراحی با آن­‌ها روبرو می‌شویم. همچنین در مورد فرآیند طراحی و نتایج سیاست‌های اعمالی برای مسئولان، برنامه­‌ریزان و طراحان شهری صحبت می­‌کند. این کتاب تلاش داشته تا به بیان اهمیت و نیز مشکلات طراحی مکان‌های عمومی خوب برای ساکنین یا گردشگران بپردازد.

در این کتاب سعی شده تا از تصاویر مناسب جهت درک هر چه بهتر مطالب استفاده شود. مطالب بیان‌شده در کتاب به‌طور مشخص مرجع دهی نشده­‌اند ولی در پایان هر فصل منابع مورداستفاده و منابعی برای مطالعه­‌ی بیشتر ارائه‌شده است. به‌طور خلاصه این کتاب شامل فهرست قابل‌توجهی از موضوعات مرتبط با طراحی میدان­‌های شهری است که نویسندگان آن امیدوارند برای طراحان و سایر خوانندگان مفید باشد.

منبع

Lang, J. and Marshal, S. 2016. Urban Squares as Places, Links and Displays: successes and failures. Routledge, New York.

 

مطالب بیشتری نیست
کانال تلگرام